{"id":3520,"date":"2026-01-20T06:55:49","date_gmt":"2026-01-20T01:55:49","guid":{"rendered":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/?p=3520"},"modified":"2026-01-20T12:34:08","modified_gmt":"2026-01-20T07:34:08","slug":"sudlar-a-m-r-zhat-eti-de-ashy-ly-m-ajdynly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/3520.html","title":{"rendered":"Sudlar\u01f5a m\u00far\u00e1jat etiwde ash\u0131ql\u0131q h\u00e1m ayd\u0131nl\u0131q"},"content":{"rendered":"<p>Puqaralard\u0131\u0144 \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131 h\u00e1m n\u0131zamlar\u0131nda bekkemlep qoy\u0131l\u01f5an huq\u0131q h\u00e1m erkinlikleri qol qat\u0131lmas bol\u0131p, hesh kim olardan suds\u0131z ay\u0131r\u0131w\u01f5a yamasa olard\u0131 sheklewge haq\u0131l\u0131 emes. Fizikal\u0131q h\u00e1m yuridikal\u0131q shaxslard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131, erkinlikleri h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin sud arqal\u0131 qor\u01f5aw \u00e1hmiyetli m\u00e1mleketlik qor\u01f5aw institut\u0131 bol\u0131p, ol \u01f5\u00e1rezsiz sud h\u00e1kimiyat\u0131 t\u00e1repinen \u00e1dil sudlawd\u0131 \u00e1melge as\u0131r\u0131w arqal\u0131 t\u00e1miyinlenedi.<\/p>\n<p>\u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131n\u0131\u0144 55-statyas\u0131 h\u00e1m \u00d3zbekstan Respublikas\u0131n\u0131\u0144 H\u00e1kimshilik sud islerin j\u00fargiziw haqq\u0131nda\u01f5\u0131 kodeksini\u0144 4-statyas\u0131na muwap\u0131q, m\u00e1pdar shaxs, n\u0131zamda n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an ja\u01f5daylarda bolsa, prokuror, sonday-aq, basqa shaxslard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 menen m\u00e1plerin qor\u01f5aw\u01f5a w\u00e1killikli ay\u0131r\u0131m puqaralar h\u00e1m m\u00e1mleketlik uy\u0131mlar h\u00e1kimshilik uy\u0131m qarar\u0131n haq\u0131yq\u0131y emes h\u00e1m on\u0131\u0144 lawaz\u0131ml\u0131 shaxs\u0131n\u0131\u0144 h\u00e1reketin (h\u00e1reketsizligin) n\u0131zam\u01f5a qaysh\u0131 dep tab\u0131w haqq\u0131nda\u01f5\u0131 arza (sha\u01f5\u0131m) menen, eger bul qarar, h\u00e1reketi (h\u00e1reketsizligi) sebepli on\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131 h\u00e1m n\u0131zam menen qor\u01f5alatu\u01f5\u0131n m\u00e1pleri buz\u0131l\u01f5an, huq\u0131qlar\u0131, erkinlikleri h\u00e1m n\u0131zaml\u0131 m\u00e1plerin \u00e1melge as\u0131r\u0131wda tosq\u0131nl\u0131q jarat\u0131l\u01f5an, o\u01f5an n\u0131zam\u01f5a qaysh\u0131 t\u00farde qanday da bir minnetleme j\u00faklengen h\u00e1m ol yaki bul tarawda\u01f5\u0131 jum\u0131s\u0131n \u00e1melge as\u0131r\u0131w ush\u0131n basqa tosq\u0131nl\u0131q jarat\u0131l\u01f5an dep esaplasa, sudqa m\u00far\u00e1jat etiwge haq\u0131l\u0131.<\/p>\n<p>Sud arqal\u0131 qor\u01f5aw huq\u0131q\u0131n birinshi instanciya sud\u0131nda is qoz\u01f5aw ush\u0131n n\u0131zamda n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an sh\u00e1rtlerge boys\u0131n\u01f5an halda \u00e1melge as\u0131r\u0131w m\u00famkin. Us\u0131 sh\u00e1rtlerge \u00e1mel etpew sud t\u00e1repinen m\u00far\u00e1jatlard\u0131 qab\u0131l etiw h\u00e1m k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131wd\u0131 biykarlaw ush\u0131n tiykar bolad\u0131.<\/p>\n<p>Sudqa m\u00far\u00e1jatlar forma h\u00e1m mazmun\u0131 ja\u01f5\u0131nan processual n\u0131zamlar menen olar\u01f5a qoy\u0131l\u01f5an talaplar\u01f5a (fizikal\u0131q shaxst\u0131\u0144 familiyas\u0131, at\u0131, \u00e1kesini\u0144 at\u0131, jasaw orn\u0131 haqq\u0131nda\u01f5\u0131 ma\u01f5l\u0131wmatlar yamasa yuridikal\u0131q shaxst\u0131\u0144 at\u0131 h\u00e1m jaylasqan orn\u0131 haqq\u0131nda\u01f5\u0131 ma\u01f5l\u0131wmatlar, berilgen m\u00far\u00e1jat boy\u0131nsha huq\u0131q\u0131y qatnas\u0131qt\u0131\u0144 m\u00e1nisi, m\u00far\u00e1jat h\u00e1m qoy\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an talap yamasa \u00f3tinishti\u0144 m\u00e1nisi, m\u00far\u00e1jat s\u00e1nesi, m\u00far\u00e1jat etiwshini\u0144 qol\u0131) s\u00e1ykes bol\u0131w\u0131 kerek. M\u00far\u00e1jatlar sudqa elektron h\u00fajjet t\u00farinde de jiberiliwi m\u00famkin.<\/p>\n<p>Keyingi j\u0131llarda sudlard\u0131\u0144 jum\u0131s\u0131na zamanag\u00f3y texnologiyalard\u0131 ke\u0144nen engiziw boy\u0131nsha \u00e1melge as\u0131r\u0131l\u01f5an ilajlar puqaralar h\u00e1m isbilermenlik subektlerine \u00f3z huq\u0131qlar\u0131 menen m\u00e1plerin qor\u01f5aw ush\u0131n sudqa m\u00far\u00e1jat etiwdi erkinlestiriw, ul\u0131wma \u00e1dil sudlaw\u01f5a erisiwdi artt\u0131r\u0131w j\u00e1ne sudlard\u0131\u0144 jum\u0131s\u0131nda ash\u0131q-ayd\u0131nl\u0131qt\u0131 t\u00e1miyinlew imkaniyat\u0131n berdi.<\/p>\n<p>&laquo;Sudlard\u0131\u0144 jum\u0131s\u0131na jasalma intellekt texnologiyalar\u0131n engiziw arqal\u0131 \u00e1dil sudlaw\u01f5a erisiw d\u00e1rejesin artt\u0131r\u0131w h\u00e1m sud sistemas\u0131n\u0131\u0144 materiall\u0131q-texnikal\u0131q t\u00e1miynat\u0131n jaqs\u0131law\u01f5a baylan\u0131sl\u0131 qos\u0131msha ilajlar haqq\u0131nda&raquo;\u01f5\u0131 140-sanl\u0131 Prezident p\u00e1rman\u0131 sudlard\u0131\u0144 jum\u0131s\u0131n sanlast\u0131r\u0131w processlerin bunnan b\u0131lay da jedellestiriw, elektron \u00e1dil sudlawd\u0131 rawajland\u0131r\u0131w, \u00e1dil sudlawd\u0131\u0144 ash\u0131q-ayd\u0131nl\u0131\u01f5\u0131n t\u00e1miyinlew, insan faktor\u0131n sheklew arqal\u0131 t\u00farli illetlerdi\u0144 ald\u0131n al\u0131w, e\u0144 \u00e1hmiyetlisi, xal\u0131qt\u0131\u0144 sudqa bol\u01f5an isenimin bunnan b\u0131lay da bekkemlew, sudlar, advokatlar h\u00e1m t\u00e1repler aras\u0131nda\u01f5\u0131 qar\u0131m-qatnast\u0131\u0144 birden-bir sanl\u0131 platformas\u0131n jarat\u0131w, milliy sistemalard\u0131 xal\u0131qaral\u0131q standartlar menen integraciyalaw s\u0131yaql\u0131 strategiyal\u0131q ba\u01f5dard\u0131 belgilep berdi.<\/p>\n<p>Bunnan t\u0131sqar\u0131, &laquo;Sanl\u0131 sud&raquo; koncepciyas\u0131n basq\u0131shpa-basq\u0131sh \u00e1melge as\u0131r\u0131w n\u00e1zerde tut\u0131l\u01f5an\u0131 ayr\u0131qsha itibar\u01f5a \u0131lay\u0131q. Onda sudqa arza beriwden ald\u0131n jasalma intellekt j\u00e1rdeminde sud dodalaw\u0131n\u0131\u0144 shama menen n\u00e1tiyjesi h\u00e1m jumsalatu\u01f5\u0131n q\u00e1rejetlerdi q\u00e1liplestiriw, m\u00far\u00e1jatlard\u0131 elektron t\u00farde jiberiw, iste qatnas\u0131wsh\u0131 shaxslar sud imarat\u0131na barmastan tur\u0131p processte aral\u0131qtan qatnas\u0131w\u0131, t\u00e1replerge iske baylan\u0131sl\u0131 barl\u0131q materiallar menen elektron t\u00farde tan\u0131s\u0131w imkaniyat\u0131n jarat\u0131w, sonday-aq, or\u0131nlaw xatlar\u0131n avtomatikal\u0131q t\u00farde or\u0131nlaw\u01f5a jiberiw, jasalma intellekt j\u00e1rdeminde sud m\u00e1jilisleri protokollar\u0131n real waq\u0131t rejiminde tekst t\u00farinde tayarlaw h\u00e1m sud h\u00fajjetleri joybarlar\u0131n avtomatikal\u0131q t\u00farde q\u00e1liplestiriw waz\u0131ypalar\u0131 belgilendi. sonday-aq, or\u0131nlaw xatlar\u0131n avtomatik t\u00farde or\u0131nlaw\u01f5a jiberiw, jasalma intellekt j\u00e1rdeminde sud m\u00e1jilisleri protokollar\u0131n real waq\u0131t rejiminde tekst t\u00farinde tayarlaw h\u00e1m sud h\u00fajjetleri joybarlar\u0131n avtomat t\u00farde q\u00e1liplestiriw waz\u0131ypalar\u0131 belgilendi.<\/p>\n<p>Sonday-aq, sud islerine baylan\u0131sl\u0131 k\u00f3plegen h\u00fajjetlerdi q\u0131sqa waq\u0131tta \u00fayreniw, \u00e1hmietli ma\u01f5l\u0131wmatlard\u0131 saylap al\u0131w arqal\u0131 sudyalard\u0131\u0144 jum\u0131s j\u00faklemesin je\u0144illetiwde, n\u0131zam normalar\u0131 h\u00e1m sud \u00e1meliyat\u0131n \u00fayreniw, k\u00f3rip sh\u0131\u01f5\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an islerdi bur\u0131n k\u00f3rilgen isler menen ul\u0131wmal\u0131q yamasa uqsasl\u0131\u01f5\u0131n an\u0131qlaw, olard\u0131 sal\u0131st\u0131r\u0131wda jasalma intellekt sheksiz imkaniyatlar bermekte.<\/p>\n<p>Sud sistemas\u0131nda engizilgen interaktiv elektron x\u0131zmetler insan resurs\u0131n keskin azayt\u0131p, arzalard\u0131 onlayn taps\u0131r\u0131w, jum\u0131s j\u00fargiziwdi aral\u0131qtan baqlaw h\u00e1m elektron qararlar korrupciya q\u00e1wpin azayt\u0131wd\u0131\u0144 e\u0144 n\u00e1tiyjeli us\u0131llar\u0131na ayland\u0131. Insan faktor\u0131 azaysa, korrupciya da azayad\u0131, bul degeni endi sudqa m\u00far\u00e1jat etiw ush\u0131n art\u0131qsha \u00e1weregershilik, d\u00e1ldalsh\u0131lar yamasa r\u00e1smiy emes qatnas\u0131qlar talap etilmeydi. Interaktiv x\u0131zmetler arqal\u0131 arza onlayn taps\u0131r\u0131lad\u0131, isti\u0144 h\u00e1reketi real waq\u0131tta baqlanad\u0131, qararlar elektron t\u00farde al\u0131nad\u0131. Bul bolsa ash\u0131q-ayd\u0131nl\u0131qt\u0131 artt\u0131rad\u0131 h\u00e1m korrupciya ush\u0131n sharayatt\u0131 joq etedi.<\/p>\n<p>Bul reformalar n\u00e1tiyjesinde \u00e1melge as\u0131r\u0131l\u0131p at\u0131r\u01f5an jum\u0131slar sud sistemas\u0131nda\u01f5\u0131 mashqala h\u00e1m kemshiliklerdi, art\u0131qsha byurokratiyal\u0131q tosq\u0131nl\u0131qlard\u0131 saplast\u0131r\u0131w\u01f5a, t\u00e1replerge sudta te\u0144 imkaniyatlar d\u00e1rejesinde qatnas\u0131w w\u00e1killigin t\u00e1miyinlewge, investorlard\u0131\u0144 huq\u0131qlar\u0131n\u0131\u0144 isenimli sud qor\u01f5aw\u0131nda bol\u0131w\u0131na erisiwge, sonday-aq, sud uy\u0131mlar\u0131n\u0131\u0144 \u00e1meldegi strukturas\u0131n zaman talaplar\u0131 h\u00e1m xal\u0131qaral\u0131q standartlar\u01f5a muwap\u0131qlast\u0131r\u0131w\u01f5a, ash\u0131ql\u0131q h\u00e1m ayd\u0131nl\u0131qqa x\u0131zmet q\u0131lad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>Qaraqalpaqstan Respublikas\u0131\u00a0h\u00e1kimshilik sud\u0131\u00a0sudya a\u01f5a j\u00e1rdemshisi:<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>S.Abdikarimova<\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Puqaralard\u0131\u0144 \u00d3zbekstan Respublikas\u0131 Konstituciyas\u0131 h\u00e1m n\u0131zamlar\u0131nda bekkemlep qoy\u0131l\u01f5an huq\u0131q h\u00e1m erkinlikleri qol qat\u0131lmas bol\u0131p, hesh kim olardan suds\u0131z ay\u0131r\u0131w\u01f5a yamasa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3523,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[72],"tags":[],"class_list":["post-3520","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3520"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3525,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3520\/revisions\/3525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/qqr.kasaba.uz\/qq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}